404 xətası, 410 və soft 404: silinmiş səhifələrin idarəsi

404 — serverin "belə səhifə yoxdur" cavabıdır. SEO-da bu kodun ətrafında ən çox təkrarlanan iki mif var: birincisi, 404-lərin saytı "cəzalandırdığı"; ikincisi, onların hamısını ana səhifəyə yönləndirməyin həll olduğu. Hər ikisi yanlışdır.

Reallıq daha sadədir: 404 normal və faydalı bir cavabdır. Əsl problem o zaman yaranır ki, kod məzmunla üst-üstə düşmür — yəni səhifə yoxdur, amma server 200 qaytarır. Bu hal soft 404 adlanır və tarama büdcənizi sakitcə yeyir.

404 nədir və Google necə davranır

404 (Not Found) — müştəri xətaları ailəsinin (4xx) ən tanınmış üzvüdür. Server deyir ki, sorğu düzgündür, amma bu ünvanda heç nə yoxdur.

Google-un sənədi davranışını dəqiq təsvir edir:

• 4xx qaytaran URL-lərin məzmunu istifadə olunmur.
• URL əvvəllər indeksdə idisə, zamanla oradan çıxarılır.
• Yeni tapılan 404 səhifələri ümumiyyətlə emal olunmur.
• Həmin URL-in tarama tezliyi tədricən azalır.

Tarama büdcəsi bələdçisində isə birbaşa tövsiyə var: həmişəlik silinmiş səhifələr üçün 404 və ya 410 qaytarın. Səbəb praktikdir — 404 tarayıcı üçün "bu URL-i bir daha yoxlamağa ehtiyac yoxdur" siqnalıdır, halbuki bloklanmış URL-lər tarama növbəsində daha uzun qalır.

404 sıralamaya zərər verirmi

Qısa cavab: özlüyündə yox. 404 cəza mexanizmi deyil — Google sadəcə həmin URL-i indeksdən çıxarır.

Amma bu, "404-lərə əhəmiyyət verməyin" demək deyil. Real itkilər başqa yerdədir:

• Trafik itkisi. Səhifə axtarışdan ziyarətçi gətirirdisə, o trafik yox olur.
• Xarici link itkisi. Başqa saytlardan həmin səhifəyə link varsa, o linkin dəyəri boşa çıxır. Bu, backlink işində ən çox rast gəlinən "sızıntı"dır.
• İstifadəçi təcrübəsi. Sayt daxilindəki linklər 404 verirsə, ziyarətçi çıxıb gedir.
• Tarama büdcəsi. Kütləvi 404-lər böyük saytlarda taramanı boş yerə məşğul edir.

Yəni sual "404 var, təhlükəlidirmi?" deyil, "bu konkret 404-ün arxasında dəyər var idimi?" olmalıdır.

404 və 410 fərqi

410 (Gone) "bu səhifə həmişəlik silinib" deməkdir — yəni 404-dən daha qəti bir bəyanat.

SEO baxımından praktiki fərq demək olar ki, yoxdur. Google-un sənədi hər ikisini eyni bənddə birləşdirir və nəticə eynidir: URL indeksdən çıxarılır, tarama tezliyi azalır. Tarama büdcəsi bələdçisi də ikisini bərabər tövsiyə edir.

Praktiki tövsiyə: əmin olduğunuz hallarda 410, qalan hər yerdə 404. 410 üçün əlavə iş görüb bütün sistemi dəyişməyə dəyməz — nəticə demək olar ki, eyni olacaq.

Soft 404 — 200 qaytaran saxta səhifə

Soft 404 — status kodu 200 olan, amma məzmunu "belə səhifə yoxdur" deyən səhifədir. Bu, serverin göndərdiyi kod deyil; Google-un kodla məzmunu müqayisə etdikdən sonra verdiyi etiketdir.

Google-un böyük saytlar üçün tarama büdcəsi bələdçisi bunu açıq yazır: "soft 404 səhifələri taranmağa davam edir və büdcənizi boş yerə xərcləyir."

Ən çox rast gəlinən mənbələr:

• JavaScript ilə qurulmuş saytlar. Mövcud olmayan marşrut üçün server 200 qaytarır, "səhifə tapılmadı" mesajını isə JavaScript çəkir.
• Filtrli kataloqlar. "Nəticə tapılmadı" səhifələri 200 ilə verilir və minlərlə variasiya yaradır.
• Silinmiş məhsullar. Məhsul səhifəsi "bu məhsul artıq mövcud deyil" mətninə çevrilir, kod isə 200 qalır.
• Boş kateqoriyalar. Heç bir elementi olmayan kateqoriya səhifələri.

Həlli: kodu reallığa uyğunlaşdırın. Səhifə yoxdursa — server səviyyəsində 404 qaytarın, təkcə mətni dəyişməklə kifayətlənməyin.

Yönləndirmək, yoxsa 404 saxlamaq

Bu, ən çox verilən praktiki sualdır. Qərar ağacı sadədir:

Yönləndirmə qərarı verdikdə 301 yönləndirməsinin qaydalarına əməl edin: birbaşa, zəncirsiz və məzmunca uyğun.

404 səhifəsini necə hazırlamalı

Yaxşı 404 səhifəsi ziyarətçini saytda saxlayır. Tərkibi:

• Aydın mesaj. "Axtardığınız səhifə tapılmadı" — texniki jarqon olmadan.
• Axtarış qutusu. Ziyarətçi nə axtardığını yaza bilsin.
• Əsas bölmələrə linklər. Xidmətlər, bloq, əlaqə.
• Populyar və ya son məzmun. Bir neçə faydalı keçid.
• Eyni dizayn. Səhifə saytın bir hissəsi kimi görünsün, boş server səhifəsi kimi yox.

Ən vacib texniki şərt: bu səhifə mütləq 404 status kodu qaytarmalıdır. Gözəl dizayn edilmiş, amma 200 qaytaran 404 səhifəsi elə soft 404-dür.

Yoxlamaq üçün:

curl -I https://example.az/movcud-olmayan-sehife
# gözlənilən nəticə: HTTP/2 404

404-ləri necə tapmalı

Ən dəyərli kombinasiya budur: Search Console + server logları. Birincisi Google-un baxışını, ikincisi isə real trafiki göstərir.

Hansı 404-ləri düzəltmək lazımdır

Bütün 404-ləri düzəltmək nə mümkündür, nə də lazımdır. Prioritet sırası:

1. Xarici linki olan URL-lər. Başqa saytlardan link alan səhifə silinibsə, bu, birbaşa itkidir — ən yaxın uyğun səhifəyə 301 qoyun.

2. Hələ də trafik gətirən URL-lər. Analitikada və ya Search Console-da göstərim alan silinmiş səhifələr.

3. Sayt daxilindən linklənən URL-lər. Bunlar ən asan düzəlişdir: linki yeniləyin, yönləndirməyə ehtiyac qalmır.

4. Sitemap-da qalan URL-lər. Silinmiş səhifə sitemap-da olmamalıdır.

Düzəltməyə dəyməyənlər: heç vaxt mövcud olmamış uydurma URL-lər, spam botların yoxladığı ünvanlar (/wp-admin, /.env kimi), köhnə test səhifələri. Bunlar üçün 404 tam düzgün cavabdır.

Tez-tez edilən səhvlər

1. Bütün 404-ləri ana səhifəyə yönləndirmək. Ən çox təkrarlanan səhv. Google əlaqəsiz yönləndirməni çox vaxt soft 404 kimi qiymətləndirir.

2. 404 səhifəsini 200 kodu ilə vermək. Dizayn düzgün, kod səhv — nəticə soft 404.

3. Silinmiş səhifələri noindex ilə saxlamaq. Tarama büdcəsi bələdçisi bunu tövsiyə etmir: səhifə yenə taranır, sonra atılır — vaxt itkisi. Silinmiş səhifə üçün 404/410 daha təmizdir.

4. Sitemap-ı təmizləməmək. Silinmiş URL-lər sitemap-da qalırsa, Google onları təkrar-təkrar yoxlayır.

5. Sayt daxilindəki sınıq linkləri saxlamaq. Yönləndirmə qurmaq əvəzinə sadəcə linki düzəltmək daha yaxşıdır.